مصطفی دارایی نژاد: وزارت جهاد کشاورزی فشلترین وزارتخانه کشور است
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی ناظرخبر، در سالی که گذشت، میدانِ معیشت به صحنهای از مناقشه و ناکارآمدی بدل شد؛ گرانی افسارگسیخته کالاهای اساسی به جان مردم افتاد و صبر عمومی را به آزمایش گذاشت.
سفرههای مردم هر روز کوچکتر شده و نارضایتی عمومی به اوج رسیده، اما همچنان از سوی دولت توضیح روشنی درباره دلایل این وضعیت ارائه نشده است. وزارت جهاد کشاورزی در دولت پزشکیان توان تنظیم بازار کالاهای اساسی را ندارد؛ واقعیتی که دیگر نمیتوان آن را انکار کرد.
آمارهای رسمی نشان میدهد که قیمتها در بازار گوشت و مرغ و… در یک سال گذشته جهش چشمگیری داشتهاند. برای مثال، هر کیلوگرم گوشت قرمز (ران گوسفند) به حدود یک میلیون تومان رسیده است، در حالی که یک سال پیشتر قیمت این کالای حیاتی بهمراتب پایینتر بود. همچنین نرخ گوشت مرغ از حدود ۹۰ هزار تومان به حدود ۱۵۰ هزار تومان افزایش یافته است. همینطور بازار حبوبات نیز دستخوش افزایش شدید است؛ لوبیا چیتی از سطحی نزدیک به ۳۵۰ هزار تومان به حدود ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. این ارقام، نه برداشت رسانهها بلکه واقعیتهایی هستند که در آمار رسمی بازار بهروشنی دیده میشوند.
در این میان، گلایهها و انتقادات نسبت به عملکرد نوری قزلچه بهشدت ابراز شده و حتی شنیده میشود نمایندگان مجلس در پی طرح استیضاح ایشان هستند. وزارت جهاد کشاورزی اما هر بار در پاسخ به منتقدان، به بهانههای بنیاسرائیلی متوسل میشود؛ توجیهاتی که برای افکار عمومی به هیچوجه قابلقبول نیست و بیش از پیش بیاعتمادی مردم را افزایش داده و تنها بر نگرانی عمومی دامن میزند. وزارتخانهای که موظف است پاسخگو باشد، در برابر فشارها بارها سیاست سکوت یا طرح بهانه را برگزیده است.
تا این لحظه، حتی دکتر پزشکیان نیز در قبال موج گرانیهای یک سال اخیر ساکت مانده است؛ توضیحی شفاف به افکار عمومی عرضه نکرده و مسئولیتهای دولت خود را آشکارا بازتاب نداده است.
البته کسانی که بارها تأکید کردند مکانیزم ماشه تأثیری بر زندگی مردم ندارد، اکنون باید بابت تشدید گرانیهای دو هفته اخیر پاسخ دهند؛ اما روزهی سکوت گرفتهاند.
این پرسش جدی در ذهن جامعه و کارشناسان شکل گرفته است که آیا وزارت جهاد کشاورزی در دولت کنونی اساساً توان مدیریت بازار و حفظ تعادل قیمتی را دارد یا نه؟ سکوت و بیعملی در برابر فشار معیشتی مردم تا کی باید ادامه داشته باشد؟
در جریان سفر مصطفی دارایینژاد رئیس کارگروه تخصصی میادین میوه و ترهبار کشور به رشت، با وی گفتوگویی اختصاصی داشتم تا ریشه مشکلات بازار کشاورزی و راهکارهای اصلاحی را از زبان یک کارشناس و فعال صنفی بشنویم.
واردات موز؛ رانت آشکار و تبعات بر مصرفکننده
دارایینژاد با لحنی انتقادی و نگران در ابتدای این گفتوگو اظهار داشت: «ما بارها اعتراض کردهایم اما نتیجهای نگرفتهایم. مثلاً در واردات موز، رانتهای عجیب و غیرقانونی وجود دارد. این کار خلاف قانون و عرف تجارت است و در نهایت مصرفکننده ضرر میکند؛ چون واردکننده این هزینه را روی قیمت نهایی میکشد.»
رئیس کارگروه تخصصی میادین میوه و ترهبار کشور ادامه داد: «در حالیکه واردکنندگان قانونی درگیر بروکراسی طولانی و هزینههای سنگین هستند، برخی آزادانه فعالیت میکنند. ما برای ثبت سفارش گاهی چهار ماه منتظر میمانیم، در حالیکه همه مراحل قانونی را طی کردهایم، مالیات و درصد دولت را میدهیم، اما باز هم کالا ترخیص نمیشود.»
وی تأکید کرد: «آنچه میبینید این است که ثبت سفارشها به افراد خاص داده میشود و رانتهایی به مبالغ هنگفت شکل میگیرد. این پدیده برای مصرفکننده زیانآور است و اعتماد عمومی را به هم میریزد.»
الگوی کشت؛ فریاد سیساله و شکست مکرر
وی با اشاره به ناکارآمدیهای طولانیمدت اظهار داشت: «بیش از سی سال است فریاد میزنیم که کشور باید الگوی کشت داشته باشد. هر سال یا سیبزمینی گران میشود یا پیاز یا گوجه. این نشاندهنده بیتدبیری مطلق وزارت جهاد کشاورزی است.»
دارایینژاد تأکید کرد: «وزارت جهاد باید تولید داخلی را بر اساس نیاز واقعی کشور مدیریت کند. مثلاً بداند مصرف داخلی ما از سیبزمینی چقدر است، بعد برنامهریزی کند. نه اینکه هر سال یک محصول را زیاد تولید کنیم و سال بعد مردم برای خرید همان محصول با قیمت چند برابر مواجه شوند.»
او همچنین افزود: «بیآبی بیداد میکند و الگوی کشت هنوز درست اجرا نشده است. جهاد کشاورزی طرحهایی دارد — مثل کشت پاییزه، گیاهان مقاوم به خشکی، اولویتبندی بر اساس اقلیم — اما مشکل این است که اینها ابلاغ میشوند ولی اجرا نمیشوند. کشاورز نمیداند چه بکارد چون اتحادیهها و بازار هدایتکننده نیستند.»
آزادسازی صادرات گوجهفرنگی؛ تصمیم عجولانه یا فاجعه اقتصادی؟
در بخش دیگری از گفتوگو، دارایینژاد به طرح اخیر وزارت جهاد درباره آزادسازی صادرات گوجهفرنگی اشاره کرد: «الان اعلام کردهاند که از بیستوسوم ماه صادرات گوجه به عراق آزاد میشود، در حالیکه همین امروز قیمت گوجه سرِ زمین به چهل هزار تومان رسیده است. این تصمیم غیرکارشناسی موجب گرانی بیشتر در بازار داخلی میشود.»
او افزود: «ما با صادرات مخالف نیستیم، اما باید کارشناسی باشد. وقتی بخشهایی از شیراز و تاکستانهای کشور بر اثر سرما آسیب دیدهاند، وزارت جهاد باید بررسی کند که میزان تولید واقعی چقدر است، بعد تصمیم بگیرد صادرات باز شود یا نه.»
دارایینژاد هشدار داد: «در شرایط کنونی، آزاد شدن صادرات گوجه باعث میشود مردم داخل کشور با افزایش شدید قیمت روبهرو شوند، در حالیکه کشاورز هم سود واقعی نمیبرد.»
وضعیت بازار و فقدان مدیریت عملیاتی
دارایینژاد گفت: «مدیریت بازار محصولات کشاورزی نیازمند سازوکار دقیق و پایش مستمر است. وقتی در اصفهان یا دیگر استانها انبارها پر از محصول میشود، باید وزارت جهاد بداند چه تناژی تولید داریم و چقدر باید برای ذخیره یا صادرات برنامهریزی شود؛ اما متأسفانه این مدیریت وجود ندارد.»
این کارشناس حوزه کشاورزی ادامه داد: «اگر سازوکار مشخصی برای تنظیم بازار و حمایت از کشاورزان ایجاد نشود، نه تولیدکننده میتواند ادامه دهد و نه مصرفکننده توان خرید خواهد داشت. امروز وظیفه وزارت جهاد کشاورزی است که با تصمیمات علمی و کارشناسی، جلوی فاجعه در بازار مواد غذایی را بگیرد.»
انتقاد از ساختار کنونی، تعاونیها و رانت پنهان
وی با صراحت گفت: «قبلاً دست وزارت بازرگانی بود و مصرف سالانه ذخیرهسازی میشد، اما حالا جهاد کشاورزی مسئولیت را بر عهده دارد و نتایجی که میبینیم، خوب نیست.»
این کارشناس بازار اضافه کرد: «در دو سال اخیر، تعاونیهای روستایی بهجای خرید مستقیم از کشاورز، از سورتینگها خرید کردهاند و کشاورزان را در تنگنا قرار دادهاند. اینها رانت ایجاد میکند و کشاورز که زندگیاش به تولید وابسته است، ضرر میکند.»
نقش اصناف؛ راهکار خروج از بحران
دارایینژاد در مورد نقش اتحادیهها گفت: «اصناف با ۴۰ تا ۵۰ سال سابقه، بلدند ذخیرهسازی کنند و قیمت مناسب عرضه کنند. نظارت هم باید با دولت بماند، اما اجرا را به ما بسپارید.»
او تأکید کرد: «تنظیم بازار باید به اتحادیهها و فعالان واقعی سپرده شود، چون آنها در این کار تجربه دارند. دولت تنها باید نظارت کند، نه دخالت»
پیشتر نیز مدیرکل دفتر نظارت بر کالاهای اساسی اعلام کرده بود که ممکن است بخشی از تنظیم بازار به اتاق اصناف واگذار شود و اتاق اصناف نیز پیشنهاداتی ارائه داده است. دارایینژاد این مسیر را موازی با خواست عمومی دانست.
صادرات، اشتغال و شفافیت اقتصادی
دارایینژاد گفت: «بخش کشاورزی فقط سه درصد صادرات کل کشور را تشکیل میدهد، اما این سه درصد بیشترین اشتغال را ایجاد میکند. برخلاف پتروشیمی که ارزآوری زیادی دارد اما اشتغال کمی، بخش کشاورزی در نقاط دوردست مشغول ایجاد فرصت شغلی است.»
او افزود: «بخش خصوصی رانت ندارد؛ دولت باید نظارت کند. دستهای پنهان مانع از شفافیت میشوند، در حالیکه اگر تولید نباشد، کشور گرفتار بحران خواهد شد.»
وی با اشاره به پیامهای رهبری در سالهای اخیر درباره تولید، اشتغال و سرمایهگذاری گفت: «اگر کشاورز نباشد ما هم نیستیم.»
سخنی درباره نوری قزلچه و وضعیت مدیریتی وزارت
در ادامه صحبتها، دارایینژاد به انتقاد از وزیر جهاد پرداخت: «وزارت جهاد کشاورزی فشلترین وزارتخانه کشور است؛ مدیرانی منصوب شدهاند که اشرافی به بازار ندارند و از تجربه متخصصان استفاده نمیکنند.»
او افزود: «ما برنامهریزی نداریم؛ کشاورز فقط مسئول کشت است. دولت باید از ظرفیت بخش خصوصی استفاده کند، نه اینکه از اسم بخش خصوصی فقط استفاده کنند زیرا به ضرر کشور است.»
وی تأکید کرد: «ما میتوانیم کار تخصصی انجام دهیم، اما صدای ما شنیده نمیشود.»
دولت اصلاح کند یا بازار فاجعه شود
رئیس کارگروه تخصصی میادین میوه و ترهبار کشور در پایان این گفتوگو، مصلحت کشور را در اصلاح ساختار کنونی میداند: «دولت باید نقش خود را از تصدیگری به نظارت تغییر دهد. اگر تنظیم بازار به میادین میوه و ترهبار و اتحادیهها سپرده شود، نه تنها بازار میوه و ترهبار سامان میگیرد، بلکه صادرات کشاورزی نیز رونق خواهد یافت.»
دارائی نژاد تأکید کرد: «ما نه دنبال پول هستیم، نه دنبال پست؛ فقط میخواهیم تصمیمات علمی و کارشناسی اتخاذ شود. در غیر این صورت، امنیت غذایی مردم به خطر خواهد افتاد.»