به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی ناظرخبر، سال‌هاست «شایسته‌سالاری» به واژه‌ای ثابت در ادبیات رسمی مدیران و مسئولان تبدیل شده است؛ مفهومی که قرار بود تضمین‌کننده عدالت، برابری فرصت‌ها و اعتماد عمومی باشد. اما در عمل، آنچه بخش قابل‌توجهی از جامعه، به‌ویژه جوانان تحصیل‌کرده و جویای کار تجربه می‌کنند، فاصله‌ای عمیق میان شعار و واقعیت است؛ فاصله‌ای که هر بار با انتشار یک خبر یا روایت تازه از استخدام‌های خانوادگی، عریان‌تر از قبل خود را نشان می‌دهد.

شایسته‌سالاری در اسناد و سخنرانی‌ها

واژه «شایسته‌سالاری» به یکی از پرتکرارترین کلیدواژه‌های سخنرانی‌های رسمی، همایش‌ها، اسناد بالادستی و گفت‌وگوهای تلویزیونی مسئولان تبدیل شده است؛ مفهومی که قرار بود مرهمی بر زخم نابرابری، بی‌عدالتی و تبعیض در ساختار استخدامی کشور باشد.

آقازادگی؛ پدیده‌ای که افکار عمومی آن را می‌شناسد

در سوی دیگر این معادله، پدیده‌ای قرار دارد که افکار عمومی سال‌هاست آن را با عنوان «آقازادگی» یا به تعبیری طعنه‌آمیزتر، «ژن خوب» می‌شناسد؛ فرزندانی از برخی مسئولان که گویی بدون عبور از مسیرهای پیچیده آزمون، مصاحبه، گزینش‌های چندمرحله‌ای و انتظارهای فرساینده، به‌راحتی در دستگاه‌های دولتی، نیمه‌دولتی و خصولتی جذب و مشغول به کار می‌شوند. اگر شایسته‌سالاری اصل حاکم بر نظام اداری است، این دوگانگی چگونه توجیه می‌شود؟

وعده‌های مسئولان در برابر واقعیت

مسئولان در برابر دوربین خبرنگاران با اطمینان از «رقابت سالم»، «فرصت برابر» و «جذب نخبگان» سخن می‌گویند، اما روایت‌های متعددی از جذب بی‌سر و صدای آقازاده‌ها در پست‌های مدیریتی، کارشناسی یا موقعیت‌های اقتصادی مطلوب شنیده می‌شود.

اگر این روایت‌ها نادرست است، چرا شفاف‌سازی روشنی درباره فرآیند استخدام این افراد صورت نمی‌گیرد؟ و اگر درست است، چرا هیچ‌گاه مسئولیت این تناقض میان گفتار و رفتار پذیرفته نمی‌شود؟

نمونه عملی: خانواده مشاور استاندار گیلان

به تازگی، خبری در فضای مجازی و برخی رسانه‌ها دست به دست می‌شود که نمونه‌ای تازه از این تناقض را برجسته کرده است. طبق این گزارش‌ها، اسماعیل عبداللهی، مشاور استاندار گیلان، فرزند و دو عروس خود را در دستگاه‌های مختلف مشغول به کار کرده است:

• عروس اول در سازمان همیاری شهرداری‌های استان گیلان
• عروس دوم در اتاق بازرگانی استان گیلان
• پسر وی در راه‌آهن شمال ۲

این اخبار، که از جذب تدریجی بستگان نزدیکش حکایت دارد، واکنش شدید افکار عمومی را برانگیخته و پرسش‌های جدی درباره عدالت، رانت و تبعیض در استخدام‌های دولتی ایجاد نموده است.

سکوت استانداری؛ افزایش ابهامات

نکته قابل‌تأمل آن است که تاکنون استانداری گیلان در خصوص صحت یا عدم صحت این خبر، توضیح رسمی و شفافی ارائه نکرده است. این سکوت، به‌جای فروکش کردن حساسیت‌ها، بر دامنه ابهامات افزوده و اعتماد عمومی را بیش از پیش در معرض آسیب قرار داده است.

مطالبه افکار عمومی و شفافیت

نقد پدیده آقازادگی، نه حمله شخصی است و نه نفی توانمندی فرزندان مسئولان؛ مسئله بر سر «برابری فرصت‌ها» و «عدالت رویه‌ای» است.

اگر فرزند یک مقام، واقعاً شایسته‌تر از دیگران است، چرا مسیر او شفاف، رقابتی و قابل نظارت نیست؟ چرا فهرست استخدام‌ها و فرآیندها به‌صورت عمومی منتشر نمی‌شود تا جامعه خود قضاوت کند؟

انتظار از استاندار گیلان

افکار عمومی در استان گیلان اکنون به فوریت از دکتر هادی حق‌شناس، استاندار گیلان انتظار دارد تا درباره صحت و سقم این خبرها پاسخ دهد و در صورت تأیید، اقدامات مقتضی برای برخورد با چنین مواردی اعلام شود. همچنین تحقیق جامعی در طول حدود ۱۵ ماه فعالیت استاندار گیلان انجام شود تا مشخص گردد آیا استخدام‌های مشابهی توسط مسئولان و مشاوران بدون طی فرآیند قانونی صورت گرفته است یا خیر؟

سؤال اصلی مردم گیلان

سؤال اصلی این است: چرا حرف و عمل برخی مسئولان در تحقق شایسته‌سالاری یکی نیست؟ اگر شایسته‌سالاری واقعاً اولویت است:

• چرا مکانیسم‌های شفاف و نظارت عمومی برای جلوگیری از رانت خانوادگی وجود ندارد؟
• چرا قوانین استخدامی که بر آزمون و شایستگی تأکید دارند، گاهی در عمل دور زده می‌شوند؟
• چرا مسئولان ارشد در برابر موارد مشکوک سکوت اختیار می‌کنند یا آن را توجیه می‌نمایند؟

جامعه منتظر عمل است، نه حرف

تا زمانی که فاصله میان شعار و عمل در حوزه شایسته‌سالاری ترمیم نشود، هر سخنرانی پرطمطراق درباره عدالت استخدامی، بیشتر از آنکه امیدآفرین باشد، یادآور یک تناقض تلخ خواهد بود.

شایسته‌سالاری واقعی، زمانی محقق می‌شود که فرصت‌ها بر اساس توانایی و تلاش توزیع شود، نه بر اساس «ژن» یا «رابطه».
امید است استاندار گیلان، با اقدامات عملی و شفاف، به این سؤالات پاسخ دهد و شایسته‌سالاری را از شعار به واقعیت تبدیل کند. جامعه منتظر عمل است، نه حرف.