رشت قربانی تبلیغات غذاهای صنعتی؟! از سفرههای اصیل تا بحران سوسیس با طعم کرم!
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی ناظرخبر، رشت، شهر بارانهای نقرهای، از سال ۲۰۱۵ بهعنوان «شهر خلاق خوراک» در یونسکو به ثبت رسید؛ عنوانی که قرار بود نماد هویت غذایی، اصالت فرهنگی و شکوه سفرههای محلی گیلان باشد.
اما کافیست امروز نگاهی به تبلیغات شهری، رسانهای و فضای مجازی بیندازید؛ شهری که باید با عطر سیرترشی، فسنجان، باقلاخورشت و خوراکهای بومی به جهان معرفی شود، حالا با تبلیغات اغواگر فستفودهایی نظیر سوسیس و کالباس به استقبال رهگذران میرود.
در شهری که افتخار ثبت جهانی یونسکو را با خود یدک میکشد، انتظار میرفت طعمهای اصیل، سنتی و بومی، نهتنها بر منوی رستورانها، بلکه در ظاهر شهر و سبد غذایی مردم نیز غالب باشند. اما بازار تبلیغات، مسیر دیگری را رفته و طعم شهر را دستخوش تغییر کرده است.
فرهنگ غذا یا صنعت فریب؟
در فرهنگ ایرانی، بهویژه در گیلان، غذا فقط ابزاری برای سیر شدن نیست؛ آیینی است برای همدلی، انتقال خاطرهها و حفظ هویت. اما این آیین حالا در برابر هجوم فستفود و سیطره تبلیغات پرزرقوبرق، به حاشیه رانده می شود.
ثبت جهانی رشت در یونسکو قرار بود فرصتی برای توسعه فرهنگی و گردشگری باشد، اما امروز این عنوان، بیشتر به یک برچسب بازاری بدل شده که زیر سایه طعمهای صنعتی، مفهوم خود را از دست می دهد.
سوسیس و کالباس با بستهبندیهای چشمنواز و استراتژیهای تبلیغاتی حرفهای، خود را بهعنوان نماد “خوراک مدرن” جا زدهاند. اما این سؤالات مطرح است: آیا این همان خلاقیتی است که یونسکو ارج نهاده؟ یا ما عملاً در مسیر از اصالت فاصله می گیریم و بهجای نوآوری، شاهد بازتولید طعمهای بیهویت و کارخانهای هستیم؟
این مقدمه زنگ خطری جدی است برای رشت؛ شهری که اگر مراقب نباشد، هویت غذاییاش را در پس تبلیغات پرزرقوبرق فستفودها از دست خواهد داد. این گزارش، آغازیست بر روایتی انتقادی که بهجای بوی سبزیمحلی گیلان، بوی روغن سوخته و سوسیس میدهد!
ادعاهای پرطمطراق در رسانهها در مقابل واقعیتهای تلخ در سفره مردم
در گیلان، استانی که باید طعم اصالت و کیفیت در محصولات غذایی حرف اول را بزند، ما با یک تضاد تلخ روبهرو هستیم: ادعاهای پرطمطراق در رسانهها در مقابل واقعیتهای تلخ در سفره مردم.
تجربه یک خانواده گیلانی از مصرف سوسیسی که در بافت آن، حشرهای شبیه کرم پیدا شد، تنها یک خطای تولید ساده نیست؛ این ماجرا زنگ خطر جدی برای کل سیستم نظارتی کشور در حوزه غذاست.
در پی انتشار گزارش کشف این حشره در یکی از محصولات فرآوریشده پروتئینی از یک برند معروف در گیلان و بازتاب آن در ناظرخبر، دستگاههای متولی همچنان در سکوتی تأملبرانگیز بهسر میبرند. این سکوت، آنهم در ماجرایی که مستقیماً با سلامت عمومی مردم در ارتباط است، باعث تشدید بحران اعتماد شده است.
در شرایطی که افکار عمومی هنوز در شوک این خبر بهسر میبرند، اتفاق عجیبتری رخ داده است: بهجای شفافسازی، عذرخواهی یا پاسخگویی، برخی تولیدکنندگان این محصولات مسیر تبلیغات سنگین را در پیش گرفتهاند؛ گویی افزایش تبلیغات میتواند حافظه مردم را پاک کند! اما مردم نه تنها فراموش نمیکنند، بلکه این سکوت را نشانهای از بیمسئولیتی نهادهای ناظر میدانند
وقتی قانون فقط روی کاغذ است
در جامعهای که قرار بود رسانهها تریبون سلامت عمومی باشند، امروز صفحات برخی شبکههای اجتماعی و فضای مجازی، پر از تبلیغات سوسیس و کالباس شدهاند. این در حالیست که طبق قوانین کشور، تبلیغ فرآوردههای غذایی پرخطر نظیر سوسیس و کالباس، باید ممنوع یا تابع ضوابط سختگیرانه باشد.
از یک سو، مسئولان بهداشت و استاندارد بارها هشدار دادهاند که مصرف بیش از حد فستفودها عاملی مهم در بروز بیماریهای قلبی، چاقی و سرطان است و از سوی دیگر، همین محصولات با شعار «طعم سلامت» بهطور گسترده در استان گیلان تبلیغ میشوند. آیا این چیزی جز تناقض آشکار میان حرف و عمل نهادهای ناظر نیست؟
تأسفبارتر آنکه نه اداره استاندارد گیلان و نه معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی، تاکنون هیچ واکنش رسمی یا حتی یک خط توضیح درباره وجود حشره در دل سوسیس آن برند ارائه نکردهاند. این سکوت سنگین دو معنا دارد: یا نهادهای مسئول موضوع را جدی نمیگیرند، یا تمایلی ندارند با برندهای بانفوذ اقتصادی درگیر شوند.
قانون چه میگوید؟
مطابق ماده ۳۷ قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور، تبلیغ کالاهای آسیبرسان به سلامت از جمله سوسیس و کالباس، ممنوع یا مشروط به دستورالعملهای سختگیرانه وزارت بهداشت است. در کنار آن، تبصره بند ب ماده ۷۴ قانون برنامه ششم توسعه تصریح دارد:
«هرگونه تبلیغ مستقیم یا غیرمستقیم مواد خوراکی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی که مصرف بیرویه آنها سلامت جامعه را تهدید میکند، ممنوع است.»
فهرست کالاهای آسیبرسان نیز هرساله توسط وزارت بهداشت به رسانهها و نهادهای ذیربط ابلاغ میشود و فرآوردههایی چون انواع سوسیس، کالباس، همبرگرهای آماده، همواره در این لیست قرار دارند.
مطابق ماده ۲۳ قانون مطبوعات نیز رسانهها موظفند در دفاع از سلامت عمومی، به وظیفه اطلاعرسانی خود عمل کنند؛ همان کاری که ناظرخبر آغاز نموده است.
وقتی تبلیغ، جای پاسخ را میگیرد
در شرایطی که انتظار میرفت برند متخلف با انتشار بیانیه رسمی، عذرخواهی، پیگیری و جبران خسارت، اعتماد عمومی را ترمیم کند، شاهد چیزی خلاف آن بودیم: سکوت، انکار، فرافکنی و افزایش تبلیغات.
اما آیا واقعاً میتوان اعتماد ازدسترفته را با تبلیغات پرهزینه بازگرداند؟ اعتماد عمومی با صداقت، شفافیت و پاسخگویی بازیابی میشود؛ نه با شوی تبلیغاتی.
پرسشهای بیپاسخ افکار عمومی از مسئولان
سؤال افکار عمومی از اداره استاندارد گیلان و معاونت غذا و دارو:
چرا هیچ واکنش رسمی درباره این اخبار مهم تاکنون وجود نداشته است؟
چرا تنها پاسخ ارائهشده این بوده که “محصول باز شده، قابل بررسی نیست”؟
چرا با یک جمله «چون محصول باز شده، قابل بررسی نیست» از کنار ماجرا رد میشوید؟
مگر بررسی آلودگی محصولات غذایی بدون باز کردن آنها ممکن است؟
چرا هیچ سازوکار مشخصی برای بررسی شکایت در چنین مواردی وجود ندارد؟
آیا این عدم واکنش، نقض ماده ۸ قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان نیست؟
آیا واقعاً سلامت مردم استان تا این حد بیارزش شده که با تبلیغات، میتوان از کنار فاجعهای مثل وجود کرم در سوسیس گذشت؟
ما حق داریم بنویسیم؛ مردم حق دارند بدانند
تا زمانی که اداره استاندارد گیلان و معاونت غذا و دارو به وظیفه نظارتی خود بهدرستی عمل نکنند و تا وقتی که برخی برندهای تولیدکننده، تبلیغات را جایگزین پاسخگویی میکنند، مردم گیلان حق دارند نگران باشند و ما نیز حق داریم بنویسیم.
مصرفکننده امروز، نه به دنبال عذرخواهیهای نمایشی، بلکه خواهان بازسازی نظام نظارتی، شفافیت و مسئولیتپذیری بیشتر است.
برندهایی که خود را رهبران بازار میدانند و از گواهینامههای بینالمللی و شعارهایی چون «خط تولید قابل بازدید برای عموم» سخن میگویند، باید یاد بگیرند که در بحرانها نیز باید پاسخگو باشند؛ نه فقط در زمان فروش.