ثبت احوال؛ بی‌صداترین نهاد گیلان که سرنوشت‌ساز است
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی ناظرخبر، در طول سال‌هایی که قلم زده‌ام و پای حرف مسئولان نشسته‌ام، آموخته‌ام که بعضی نهادها صدای بلندی ندارند، اما بی‌صداترین‌شان می‌تواند سرنوشت‌سازترین باشد.
ثبت احوال، دقیقاً یکی از همین نهادهاست؛ نهادی که نامش با نخستین روزهای زندگی هر انسان گره خورده و تا آخرین روزها، سند هویت، تابعیت، نسب، تأهل و مرگ او را در دل خود نگه می‌دارد. با این حال، سال‌هاست که این نهاد حیاتی در سایه کم‌توجهی، کمبود اعتبار و بعضاً نگاه تشریفاتی برخی مسئولان قرار گرفته است.
واقعیت این است که وقتی از ثبت احوال غفلت کنیم، تنها یک اداره را نادیده نگرفته‌ایم؛ ما هویت میلیون‌ها انسان را به بازی گرفته‌ایم. کم‌توجهی به ثبت به‌موقع تولد، مرگ، ازدواج و طلاق، می‌تواند به بحران هویت، آمارهای نادرست جمعیتی، سوءاستفاده از مدارک، جعل هویت، قاچاق انسان، محرومیت کودکان از حق تحصیل و درمان، و حتی بی‌خانمانی قانونی شهروندان منجر شود. خسارتی که در بسیاری از موارد، جبران‌ناپذیر است.
در گیلان، استانی با ترکیب جمعیتی متنوع، مهاجرت‌های فصلی و بافت روستایی گسترده، این حساسیت دوچندان می‌شود. این‌که یک کودک تا سال‌ها بدون شناسنامه بماند، یا یک فوت به‌موقع ثبت نشود و ارث و حقوق بازماندگان را سال‌ها در پیچ‌وخم دادگاه‌ها گرفتار کند، یا یک ازدواج ثبت‌نشده، زن و فرزندان را از حقوق قانونی‌شان محروم سازد، تنها چند نمونه از هزینه‌های سنگینی است که مردم بابت کم‌توجهی به این حوزه می‌پردازند.
در گفت‌وگوی اختصاصی پیش‌رو، سراغ امیر حسن‌زاد، مدیرکل ثبت احوال گیلان، رفته‌ایم تا بی‌پرده و بدون تعارف بپرسیم: آمار دقیق ثبت وقایع چهارگانه در گیلان چه می‌گوید؟ و مهم‌تر از همه، آیا مسئولان در مواقع لزوم از این مجموعه سرنوشت‌ساز پشتیبانی می‌کنند یا خیر؟
امیر حسن‌زاد، مدیرکل ثبت احوال استان گیلان که بیش از چهار سال است سکان این اداره کل را در دست دارد، در گفت‌وگوی اختصاصی با «ناظرخبر» ضمن تشریح عملکرد یک‌ساله منتهی به هفته دولت سال ۱۴۰۵، از تغییر رویکرد این سازمان از ارائه خدمات سنتی و دستی به سمت الکترونیک و داده‌محور خبر داد و تأکید کرد: «نگاه این سازمان در سال‌های اخیر از ارائه خدمات سنتی و دستی به سمت الکترونیک و داده‌محور تغییر پیدا کرده و این اقدام موجب تسهیل و تسریع در خدمت‌رسانی به مردم و مراجعان شده است.»
وی با اشاره به این‌که سازمان ثبت احوال از باسابقه‌ترین دستگاه‌های اجرایی کشور محسوب می‌شود، افزود: «این سازمان همواره تلاش کرده است خدمات هویتی را با کم‌ترین هزینه و بیش‌ترین سرعت در اختیار مردم قرار دهد.»
تکریم ارباب‌رجوع؛ اولویت نخست
مدیرکل ثبت احوال گیلان با تأکید بر اهمیت خدمت‌رسانی شایسته و مطلوب به مردم، اظهار داشت: «اجرای عادلانه و بدون تبعیض قانون، خدمت صادقانه، تکریم ارباب‌رجوع و پایبندی به اخلاق اداری، مهم‌ترین مسئولیتم برای افزایش رضایت عمومی و تقویت اعتماد اجتماعی است.»
وی با بیان این‌که تلاش می‌کند مراجعه‌کننده پس از دریافت خدمت، با رضایت اداره را ترک کند، تصریح کرد: «مسئولیت‌پذیری همکاران در ارائه خدمات هویتی، ثبت دقیق و به‌موقع وقایع حیاتی و صیانت از اطلاعات هویتی شهروندان، مهم و اثرگذار است.»
حسن‌زاد بر ضرورت تکریم ارباب‌رجوع، تسریع در ارائه خدمات، ارتقای کیفیت فرآیندهای اداری و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود تأکید کرد و از تلاش‌های کارکنان اداره کل ثبت احوال گیلان در مسیر خدمت به مردم قدردانی نمود.
وی با تأکید بر نقش و کیفیت خدمات متنوع ثبت احوال در زندگی عموم، بر لزوم تسریع در خدمت‌رسانی و ارتقای پاسخگویی صریح و شفاف در راستای افزایش رضایتمندی مردم تأکید و افزود: «همدلی و مشارکت جمعی بین ارکان یک مجموعه در تقویت انجام این مهم بسیار تأثیرگذار خواهد بود.»
اقدامات شاخص یک‌ساله؛ از نیروگاه خورشیدی تا مرکز رصد جمعیت
مدیرکل ثبت احوال گیلان در تشریح اقدامات صورت‌گرفته در بازه زمانی یک‌ساله منتهی به هفته دولت سال ۱۴۰۵ گفت: «این اداره کل با بهره‌گیری از توانمندی، همت و تلاش مجموعه مدیریت و همه همکاران ستاد و صف در کل استان و در راستای خدمت‌رسانی سریع، مطلوب و باکیفیت به هم‌استانی‌ها و هم‌میهنان عزیز و بر پایه تکریم و افزایش رضایتمندی مردم، با رویکردی مسئولانه گام‌های مؤثری در تحقق دولت الکترونیک و ارتقا و توسعه زیرساخت‌های هوشمند برداشته است.»
وی افتتاح و توسعه مرکز رصد جمعیت استان به‌منظور پایش و تحلیل دقیق تحولات جمعیتی استان، تکمیل پایگاه داده خانواده در طرح ملی شجره‌نامه خویشاوندی ایرانیان (سببی-نسبی) با داده‌آمایی و تطبیق صددرصدی نزدیک به ۴ میلیون سند هویتی، استفاده و بهره‌برداری از سامانه خدمات غیرحضوری سهیم ثبت احوال با حدود ۲۵ خدمت مشخص همچون تغییر نام، تغییر نام خانوادگی، صدور گواهی انحصار وراثت و… در راستای تسهیل دسترسی مردم به خدمات هویتی و کاهش مراجعات حضوری، ارائه نزدیک به ۲۱ هزار خدمت هویتی به شهروندان در طول ماه مبارک رمضان، صدور نزدیک به ۳۸ هزار گواهی انحصار وراثت الکترونیکی، رسیدگی به تعداد نزدیک به ۶۸٬۴۰۰ درخواست پرونده خانوار در راستای اجرا و ساماندهی طرح هدفمندی یارانه‌ها، رفع ممنوعیت کامل ارائه خدمات از تعداد ۵٬۳۶۲ سند سجلی ممنوع‌الخدمات شهروندان، صدور و چاپ نزدیک به ۸۷ هزار جلد شناسنامه بزرگسال و زیر ۱۵ سال، پیاده‌سازی فرآیند گواهی الکترونیکی ولادت نوزادان و صدور بیش از ۱۵ هزار شناسنامه نوزاد، تحویل نزدیک به ۱۸ هزار کارت ملی هوشمند به متقاضیان را از جمله مهم‌ترین اقدامات صورت‌گرفته در طول یک‌ساله ۱۴۰۴ برشمرد.
نیروگاه خورشیدی؛ راهکاری برای عبور از بحران برق
حسن‌زاد با اشاره به اهمیت حیاتی برق در این سازمان گفت: «قطع برق از معضلاتی بود که باعث ایجاد خلل در این مجموعه می‌شد؛ بنابراین فاز اول پروژه نیروگاه خورشیدی با ظرفیت ۳۵ کیلووات بر ساعت در اداره کل ثبت احوال استان گیلان افتتاح و به بهره‌برداری رسید.»
وی افزود: «این نیروگاه خورشیدی با اعتباری بالغ بر ۲ میلیارد و ۳۹۰ میلیون تومان از محل اعتبارات تملک استانی سال ۱۴۰۴ و در محل اداره کل ثبت احوال گیلان اجرا و به بهره‌برداری رسید.»
مرکز تجمیع چاپ شناسنامه؛ کاهش زمان صدور از ۱۲ روز به ۳ روز
مدیرکل ثبت احوال گیلان با اشاره به راه‌اندازی مرکز تجمیع چاپ شناسنامه در مرکز استان اظهار داشت: «با راه‌اندازی این مرکز، تمامی شناسنامه‌های مورد نیاز گیلان به صورت متمرکز در رشت چاپ و صادر می‌شود.»
وی افزود: «متقاضیان هنگام ثبت درخواست، اطلاعات نشانی خود را نیز به‌روزرسانی می‌کنند و پس از طی مراحل بررسی، شناسنامه از طریق شبکه پستی به آدرس اعلام‌شده ارسال می‌شود.»
حسن‌زاد خاطرنشان کرد: «اجرای این طرح موجب شده زمان دریافت شناسنامه از حدود ۱۰ تا ۱۲ روز به کمتر از سه تا چهار روز کاهش پیدا کند.»
فعالیت بیش از ۱۰۱ دفتر خدمات ثبت احوال در استان
مدیرکل ثبت احوال گیلان با اشاره به اجرای سیاست‌های اصل ۴۴ قانون اساسی و واگذاری بخشی از خدمات به بخش خصوصی گفت: «پس از بازنگری دستورالعمل‌ها، تعداد دفاتر ارائه‌دهنده خدمات ثبت احوال در استان افزایش چشمگیری داشته است.»
وی افزود: «هم‌اکنون تنها در شهرستان رشت ۲۲ دفتر ارائه خدمات ثبت احوال فعالیت می‌کنند و در مجموع بیش از ۱۰۱ دفتر در سراسر گیلان در حال خدمت‌رسانی به مردم هستند.»
حسن‌زاد با اشاره به نقش دفاتر پیشخوان دولت در تسهیل دسترسی مردم به خدمات ثبت احوال تصریح کرد: «علاوه بر واحدهای اجرایی ثبت احوال، بیش از ۱۰۰ دفتر پیشخوان در سطح استان خدمات مرتبط با این سازمان را ارائه می‌کنند که برخی از آن‌ها در دو نوبت صبح و عصر فعال هستند.»
ساختار اداری؛ ۲۵ واحد اجرایی و ۱۶۳ نیروی انسانی
مدیرکل ثبت احوال گیلان با اشاره به ساختار اداری این مجموعه گفت: «در حال حاضر اداره کل ثبت احوال گیلان به همراه واحدهای تابعه دارای ۲۵ واحد اجرایی و ۱۶۳ نفر نیروی انسانی است که در سراسر استان مشغول ارائه خدمات هستند.»
وی با اشاره به افزایش قابل توجه حجم خدمات اظهار داشت: «تاکنون بیش از ۳۳ هزار گواهی انحصار وراثت در استان صادر شده است، اما با وجود افزایش قابل توجه حجم خدمات، نیروی انسانی متناسبی به سازمان اضافه نشده است.»
اعتبارات موجود کفاف هزینه‌ها را نمی‌کند
حسن‌زاد با انتقاد از عدم تناسب اعتبارات با نیازهای سازمان گفت: «اعتبارات موجود کفاف هزینه‌های الکترونیک، عمرانی و… را نمی‌کند.»
وی مهم‌ترین دغدغه خود را با لحاظ حرکت سازمان ثبت احوال به سمت الکترونیکی شدن خدمات، عدم همخوانی در نگاه حاکمیت به جایگاه این سازمان در تصویب و تخصیص بودجه با نیازهای اولیه عنوان کرد.
مدیرکل ثبت احوال گیلان بر لزوم تجهیز و ارتقای زیرساخت‌های خدماتی ثبت احوال در سطح استان در راستای افزایش کیفیت، ارائه خدمات و بالا بردن سطح رضایتمندی تأکید کرد.
اتصال ۲۰۰ هزار نقطه به پایگاه داده ثبت احوال
حسن‌زاد با اشاره به گستردگی خدمات برخط این سازمان گفت: «هم‌اینک بیش از ۲۰۰ هزار نقطه در کشور همچون مراجع نظامی، اداری، بهداشتی و… به‌صورت برخط به پایگاه داده ثبت احوال متصل هستند.»
کارت هوشمند ملی؛ بیش از ۱۲ هزار کارت آماده تحویل
مدیرکل ثبت احوال گیلان با اشاره به آمار کارت هوشمند ملی گفت: «از ابتدای طرح صدور کارت هوشمند ملی تا پایان اردیبهشت سال ۱۴۰۵، تعداد ۲ میلیون و ۴۷۶ هزار و ۱۲۸ درخواست کارت هوشمند در سطح استان گیلان اخذ گردیده که شامل هم درخواست اولیه و هم درخواست صدور مجدد ناشی از تغییرات هویتی، پایان اعتبار، مفقودی و خرابی کارت بوده است.»
وی با اشاره به این‌که از اول طرح تا پایان اردیبهشت سال ۱۴۰۵ تعداد ۲ میلیون و ۲۳۱ هزار و ۵۸۶ کارت هوشمند ملی تحویل متقاضیان شده است، اضافه کرد: «بیش از ۱۲ هزار کارت هوشمند ملی آماده تحویل در ادارات و دفاتر پیشخوان ارائه‌دهنده خدمات ثبت احوال وجود دارد که هنوز صاحبان آن‌ها برای دریافت مراجعه نکرده‌اند.»
حسن‌زاد از هم‌استانی‌ها و هم‌وطنان عزیزی که پیامک آماده تحویل بودن کارت برایشان آمده خواست تا برای دریافت کارت هوشمند خود اقدام نمایند.
وی همچنین اضافه کرد: «هم‌وطنان با مراجعه به سامانه سهیم ثبت احوال به نشانی sahim.sabteahval.ir می‌توانند از چگونگی وضعیت کارت هوشمند ملی خود مطلع و نسبت به دریافت کارت خود در ادارات یا دفاتر پیشخوان اقدام نمایند.»
مدیرکل ثبت احوال گیلان افزود: «امکان دارد شهروندان گرامی به هر دلیل شماره موبایل خود در زمان ثبت‌نام را تغییر داده باشند، لذا می‌توانند با مراجعه به سامانه NCR در بستر اینترنت علاوه بر پیگیری وضعیت درخواست کارت هوشمند ملی خود پس از ثبت‌نام، در صورت لزوم نسبت به تغییر و یا اصلاح شماره تلفن همراه اعلامی نیز اقدام کنند.»
بحران جمعیت؛ گیلان در میان آسیب‌پذیرترین استان‌ها
حسن‌زاد با هشدار جدی درباره بحران جمعیت در گیلان گفت: «نرخ باروری گیلان در سال ۱۴۰۴ به ۰/۸ رسیده است؛ این در حالی است که این شاخص در سال ۱۴۰۳ حدود ۰/۸۴ بوده و روند کاهشی آن همچنان ادامه دارد.»
وی افزود: «نرخ باروری کشور در حال حاضر حدود ۱/۳۴ است، در حالی که برای حفظ تعادل جمعیتی و جایگزینی نسل‌ها به نرخ حداقل ۲/۱ نیاز داریم. این فاصله نشان می‌دهد که گیلان بیش از بسیاری از استان‌های کشور در معرض تهدید سالمندی جمعیت قرار گرفته است.»
مدیرکل ثبت احوال گیلان تأکید کرد: «سیاست‌های جمعیتی معمولاً در کوتاه‌مدت به نتیجه نمی‌رسند اما شرایط گیلان ایجاب می‌کند برنامه‌های ویژه و اقدامات فوری‌تری در این حوزه طراحی و اجرا شود.»
وی با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به بحران جمعیت در گیلان گفت: «همه دستگاه‌های اجرایی، نهادهای فرهنگی، رسانه‌ها، دانشگاهیان و نخبگان اجتماعی باید در این زمینه نقش‌آفرینی کنند.»
حسن‌زاد خاطرنشان کرد: «هنوز تا حدود سال ۱۴۳۰ فرصت استفاده از پنجره طلایی جمعیت وجود دارد و باید از این فرصت برای اصلاح روندهای جمعیتی بهره گرفت.»
وی هشدار داد: «اگر امروز برای آینده جمعیتی گیلان برنامه‌ریزی نکنیم در دهه‌های آینده با پیامدهای جدی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی روبه‌رو خواهیم شد.»
آمار ولادت در گیلان؛ کاهش ۶/۸ درصدی ثبت ولادت‌ها
حسن‌زاد از ثبت ۱۵ هزار و ۹۴۱ واقعه ولادت در استان گیلان طی سال ۱۴۰۴ خبر داد و اظهار کرد: «سهم پسرها ۸٬۲۱۹ و سهم دخترها ۷٬۷۲۲ مورد بوده و نسبت به مدت مشابه سال قبل با ۱۷ هزار و ۱۰۰ واقعه ولادت، ۶/۸ درصد کاهش داشته است.»
توزیع شهری و روستایی ولادت‌ها / ثبت ۲۷۰ دوقلو و ۵ سه‌قلو
وی تعداد ولادت ثبت‌شده شهری در سال ۱۴۰۴ را برابر با ۱۲ هزار و ۸۴۴ رویداد و تعداد ولادت ثبت‌شده روستایی را ۳٬۰۹۷ رویداد دانست.
مدیرکل ثبت احوال گیلان با بیان این‌که در یک‌ساله ۱۴۰۴ از کل ولادت‌های ثبت‌شده، ۲۷۰ واقعه مربوط به ولادت‌های دوقلو و پنج واقعه مربوط به ولادت‌های سه‌قلو است، گفت: «میانگین سن مادران در ولادت‌های ثبت‌شده، ۳۱/۱۸ سال بوده، در حالی که این شاخص برای کشور ۳۰/۱۷ سال است.»
افزایش ۱/۹ درصدی وفات در گیلان / میانگین سن فوت‌شدگان ۷۱/۱۶ سال
حسن‌زاد با اشاره به ثبت تعداد ۱۹ هزار و ۹۳۸ واقعه فوت در سال ۱۴۰۴ در گیلان، از افزایش ۱/۹ درصدی وفات نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ خبر داد و خاطرنشان کرد: «تعداد وفات ثبت‌شده شهری در یک‌ساله ۱۴۰۴ برابر با ۱۳ هزار و ۷۰۷ رویداد و تعداد وفات ثبت‌شده روستایی، برابر با ۶٬۲۳۱ رویداد است.»
وی اضافه کرد: «همچنین در یک‌ساله ۱۴۰۴، میانگین سن فوت‌شدگان جاری ۷۱/۱۶ سال بود، در حالی که این شاخص در کشور ۶۶/۸۲ است.»
نسبت جنسی وفات‌ها؛ ۱۲۰ مرد در مقابل هر ۱۰۰ زن
مدیرکل ثبت احوال گیلان نسبت جنسی حاصل از ثبت وفات در یک‌ساله ۱۴۰۴ را برابر با ۱۲۰ دانست که همین شاخص در مدت مشابه سال ۱۴۰۳ برابر با ۱۱۳ بود و اظهار کرد: «در مقابل هر ۱۰۰ واقعه وفات ثبت‌شده زن، حدود ۱۲۰ واقعه وفات مرد به ثبت رسیده است.»
کاهش ۳/۹ درصدی ازدواج در گیلان / ثبت روزانه ۳۶/۴ واقعه
حسن‌زاد با اشاره به آمارهای اخذشده از مرکز رصد جمعیت استان از ثبت ۱۳٬۲۶۸ واقعه ازدواج در یک‌ساله ۱۴۰۴ خبر داد که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ با ۳/۹ درصد کاهش روبه‌رو بوده است.
وی با اشاره به نرخ ۵/۱ ثبت ازدواج در سال ۱۴۰۴ در استان افزود: «در هر شبانه‌روز حدوداً تعداد ۳۶/۴ و در هر ساعت حدوداً تعداد ۱/۵ واقعه ازدواج به ثبت رسیده است.»
میانگین سن ازدواج در گیلان؛ بالاتر از میانگین کشوری
مدیرکل ثبت احوال گیلان میانگین سن ازدواج بار اول در این مدت در استان را برای مردان ۲۹/۲۲ و برای زنان ۲۵/۷۴ سال عنوان و اضافه کرد: «این شاخص در کشور برای مردان ۲۸/۳۶ سال و برای زنان ۲۴/۱۰ سال به ثبت رسیده است.»
وی همچنین افزود: «در یک‌ساله ۱۴۰۴ شهرستان بندرانزلی با ثبت میانگین ۳۱/۰۸ سال برای مردان و ۲۷/۸۷ برای زنان، بالاترین سن ازدواج و شهرستان تالش با ثبت میانگین ۲۶/۶۵ سال برای مردان و ۲۲/۱۴ سال برای زنان، کم‌ترین سن ازدواج را به خود اختصاص داده‌اند.»
کاهش ۹/۶ درصدی طلاق در گیلان / ثبت ۶٬۴۹۷ واقعه
حسن‌زاد همچنین با اشاره به ثبت تعداد ۶٬۴۹۷ واقعه طلاق در استان گیلان در یک‌ساله ۱۴۰۴ از کاهش ۹/۶ درصدی این آمار نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ خبر داد.
نقش داده‌ها و اطلاعات آماری در برنامه‌ریزی فرهنگی
حسن‌زاد با تأکید بر اهمیت داده‌ها و اطلاعات آماری در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی افزود: «اطلاعات دقیق و به‌روز ثبت احوال می‌تواند در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی، شناخت بهتر مخاطبان و طراحی برنامه‌های هدفمند نقش بسزایی ایفا کند.»
وی با اشاره به نقش بنیادین فرهنگ و هنر در ارتقای سطح آگاهی عمومی و تقویت هویت اجتماعی، بر ضرورت توجه به این حوزه تأکید کرد.
طرح پوشش وقایع حیاتی؛ اولویت همیشگی
مدیرکل ثبت احوال گیلان، طرح پوشش وقایع حیاتی را همچنان جزو تکالیف و از رئوس اولویت‌های این اداره کل دانست و افزود: «خوشبختانه در این مهم شرایط استان خوب بوده و باید تلاش کنیم تا این شرایط مطلوب را حفظ نماییم.»
امیر حسن‌زاد، مدیرکل ثبت احوال گیلان، در پایان این گفت‌وگوی اختصاصی با «ناظرخبر» بار دیگر بر عزم جدی این اداره کل برای تحقق دولت الکترونیک، تسریع در خدمت‌رسانی، تکریم ارباب‌رجوع و صیانت از اطلاعات هویتی شهروندان تأکید کرد و خواستار توجه ویژه مسئولان به جایگاه این سازمان در تصویب و تخصیص بودجه شد.
وی ابراز امیدواری کرد که با همدلی و مشارکت جمعی، گام‌های مؤثرتری در مسیر خدمت به مردم گیلان برداشته شود