سندسازی غیرقانونی برای برخی موقوفات انزلی؛ اموال عمومی همچنان بلاتکلیف است
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی ناظرخبر، عباس نیکخواه، رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان بندر انزلی، در نشستی با اصحاب رسانه به مناسبت هفته وقف، با اعلام رشد ۹۰ درصدی درآمد موقوفات در شش ماهه نخست سال جاری، بر ضرورت تغییر نگاه سنتی به وقف و تبدیل آن به سرمایهای پویا برای رفع معضلات اجتماعی تأکید کرد و از کمبود نیروی انسانی متخصص و عدم همکاری برخی دستگاهها به عنوان مهمترین چالشهای پیش روی این اداره نام برد.
نیکخواه در این نشست که با هدف تعامل بیشتر با رسانه و تبیین جایگاه وقف در جامعه برگزار شد، وقف را یکی از ارزشمندترین سنتهای حسنه اسلامی دانست که آثار و برکات آن میتواند برای سالهای متمادی در جامعه باقی بماند .
وی با اشاره به اینکه همه مردم و مسئولان در قبال وقف وظایفی دارند، اظهار داشت: «جامعه امروز ما نیازمند تغییر نگاه سنتی به وقف است. باید به ظرفیتهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی این سنت الهی بیشتر بپردازیم. خوشبختانه با تدابیر سازمان اوقاف، نگاه سنتی در حال رنگ باختن است و ورود به حوزههای دانشبنیان، کشاورزی و آبزیپروری در استانهای مختلف، نشانه این تحول است.»
وقف، راهکاری برای کاهش معضلات اجتماعی
نیکخواه با طرح این سوال که «چند معضل اجتماعی را میتوان با وقف کاهش داد؟»، تصریح کرد: «من مطمئنم بسیاری از معضلاتی همچون فقر، زنان بیسرپرست و بد سرپرست، امور فرهنگی و مذهبی، سلامت و درمان، عمران ، ازدواج جوانان و بحران محیطزیست نظیر تالاب انزلی و …، اگر به درستی به سمت وقف هدایت شوند، قابل مدیریت و کاهش هستند.»
وی افزود: «ما نمیتوانیم نیات موقوفات گذشته را تغییر دهیم، اما میتوانیم واقفین جدید را با مشاوره صحیح، به سمت نیازهای روز جامعه سوق دهیم.»
نقش بیبدیل رسانه در ترویج فرهنگ وقف
رئیس اداره اوقاف بندر انزلی، نقش رسانه را در این مسیر بسیار حیاتی خواند و گفت: «بسیاری از مردم از وجود موقوفات و خدمات آن آگاه نیستند. رسانه میتواند با معرفی آثار و برکات وقف به عنوان سرمایه اجتماعی و میراثی ماندگار، به معرفی نیازهای روز جامعه کمک کند.»
وی تأکید کرد: «وقف، تنها حوزهای است که ماندگار است و از بین نمیرود.»
از بهروزرسانی قراردادها تا اخذ اسناد مالکیت
نیکخواه در بخش دیگری از سخنان خود، به تشریح عملکرد این اداره در یک سال اخیر پرداخت و گفت: «از سال گذشته تاکنون، ۹۵ قرارداد اجاره موقوفات را بهروزرسانی کردهایم. همچنین با اخذ مجوز از کمیسیون املاک استان، موفق به حل و فصل چندین پرونده حقوقی شدیم که از جمله آنها میتوان به تنظیم سند قرارداد اجاره موقوفه عسگر لجتی ، موقوفه معصومه بابایی که بعد از ۳۰ سال خلع ید از متصرفان صورت گرفت و از طریق مزایده به مستاجر واگذار شد. همچنین زمین موقوفه صمصام مقنی مشخص و سند تک برگ آن اخذ شد.
رشد ۹۰ درصدی درآمد و پاسخ به نگاه تورمی
وی درباره رشد درآمدی موقوفات گفت: «در شش ماهه نخست امسال، نسبت به مدت مشابه سال قبل، رشد ۹۰ درصدی درآمد داشتیم. اگرچه برخی این رشد را ناشی از تورم میدانند، اما من معتقدم بخش عمده آن ناشی از فعالسازی موقوفات راکد و بهروزرسانی قراردادهای اجاره است.»
نیکخواه در پاسخ به درخواست برای اعلام رقم دقیق درآمد، اظهار داشت: «درآمد موقوفات و بقاع متبرکه شهرستان در این مدت، حدود ۳ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان بوده است. البته ما سعی کردیم در تنظیم مبالغ اجاره، فشار را بر مستأجرین کاهش دهیم تا اعتمادسازی بیشتری انجام شود.»
وی با بیان اینکه طی این مدت ۲۱ سند مالکیت موقوفات اخذ شد و با این اقدام حدود ۱۲۹ رقبه سنددار شدند، افزود: در بخش پروندههای حقوقی نیز در حال پیگیر ۱۰ پرونده در محاکم قضایی هستیم.
عدم همکاری دستگاهها ؛ بزرگترین مانع بر سر راه صیانت از موقوفات انزلی
اگرچه اداره اوقاف شهرستان انزلی در یک سال اخیر موفق به اخذ ۲۱ سند شده ، اما به گفته عباس نیکخواه، رئیس این اداره، آنچه این دستاوردها را تحتالشعاع قرار داده، تعارضات حقوقی عمیق، عدم همکاری اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان و وجود اسناد مالکیت غیرقانونی برای برخی موقوفات کلیدی شهرستان است که نه تنها روند صیانت از اموال عمومی را با مانع مواجه کرده، بلکه اعتماد مردم به نظام حقوقی را نیز به مخاطره انداخته است.
نیکخواه در این نشست خبری با افشای جزئیاتی تکاندهنده از وضعیت اسناد برخی موقوفات، اظهار داشت: « متأسفانه در سنوات گذشته، برای برخی از موقوفات شاخص شهرستان مانند امامزاده صالح و موقوفه آیتالله پیشوایی، به جای سند وقفی، سند عرصه و اعیان صادر شده است؛ یعنی ملکی که ذاتاً وقف بوده و باید در اختیار عموم باشد، به نام اشخاص حقیقی یا حقوقی (شهرداری، آموزش و پرورش و افراد خاص) ثبت شده است.»
وی با اشاره به اینکه قدمت برخی از این اسناد بسیار قدیمی است، تأکید کرد: «ما برای موقوفه آیتالله پیشوایی که چندین واحد آپارتمان با ارزشی بسیار بالا در بافت شهری است، رأی قطعی کمیسیون ماده ۲ را اخذ کردهایم که بر اساس آن، تمام انتقالات قبلی به اشخاص، باطل و ملک به حالت وقف بازمیگردد. اما متأسفانه اداره ثبت شهرستان، این رأی کمیسیون را نمیپذیرد و ما را ناچار به پیگیری در محاکم قضایی می کند؛ فرآیندی که ممکن است سالها به طول بیانجامد و هزینههای سنگینی را بر دوش بیتالمال میگذارد.»
رئیس اداره اوقاف انزلی با اشاره به اینکه هماکنون حدود ۱۰ پرونده حقوقی فعال در محاکم قضایی دارند، گفت: «در بسیاری از موارد، متصرفان فعلی این املاک، نه تنها حاضر به تخلیه نیستند، بلکه با استناد به همان اسناد صادره، خود را مالک قانونی میدانند.»
وی خاطرنشان کرد: «ما در این شهرستان، موقوفاتی داریم که سالهاست درگیر چرخه دعاوی حقوقی هستندو این یعنی درآمد این موقوفات که باید صرف امور خیریه و فقرا شود، عملاً قفل شده است.»
نیکخواه با انتقاد از زمانبر بودن فرآیندهای حقوقی، از مسئولان قضایی درخواست کرد تا نگاه ویژهای به پروندههای وقفی داشته باشند و گفت: «ما از مسئولان دادگستری گیلان درخواست کردیم شعبه اختصاصی برای رسیدگی به پروندههای وقفی ایجاد کنند تا این پروندهها ، در کمترین زمان ممکن تعیین تکلیف شوند.»
وی با تأکید بر اینکه ما در این اداره با بحث موقوفه تعارف نداریم و این اموال عمومی است که به امانت در دست ماست، تصریح کرد: «ما قطعاً برای باطل کردن اسناد غیرقانونی و بازپسگیری این موقوفات، طرح شکایت خواهیم کرد و تا حصول نتیجه، از پای نخواهیم نشست.»
کمبود نیروی انسانی
رئیس اداره اوقاف بندر انزلی، مهمترین چالشهای پیش رو را کمبود نیروی انسانی متخصص، به ویژه کارشناس حقوقی و عدم همکاری برخی دستگاهها عنوان کرد و گفت: «در حال حاضر این اداره با سه نیرو در حال ارائه خدمات بوده و من خودم به دلیل نبود کارشناس حقوقی، شخصاً پروندههای حقوقی را در محاکم قضایی پیگیری میکنم. »
معضل بقاع متبرکه و هزینههای عمرانی
نیکخواه در پاسخ به پرسشی درباره هزینههای بقاع متبرکه، گفت: «ما هیچ بودجهای از دولت دریافت نمیکنیم و تمام هزینههای جاری و عمرانی بقاع از محل درآمد موقوفات تأمین میشود. به عنوان مثال، بقعه امامزاده صالح در اتفاقات دی ماه آسیب دید و ما از محل درآمد خود بقعه، هزینه تعمیرات را پرداختیم. یا بقعه بیبی حوریه که سالها در همان وضعیت باقی مانده بود و ما برای آن مناره طراحی کردهایم، اما هزینههای عمرانی بسیار بالاست و با درآمد محدود، پاسخگوی همه نیازها نیستیم.»
درخواست برای ارتقای جایگاه اداری و برونسپاری
وی با اشاره به اینکه شهرستان انزلی بر اساس چارت اداری، تنها «دفتر نمایندگی» محسوب میشود، خواستار تقویت نیروی انسانی و یا استفاده از ظرفیت برونسپاری شد و افزود: «اگرچه تبدیل این دفتر به اداره، به دلیل تعداد موقوفات و درآمد، ممکن نیست، اما میتوان حداقل نیروی متخصص در حوزه حقوقی و ثبتی به شهرستان اضافه کرد. همچنین در نظر داریم با استفاده از امین موقوفات، مشاوران حقوقی و کارشناسان ثبتی بازنشسته، از طریق برونسپاری، مشکلات را مرتفع کنیم.»
وقف، امانتی برای مردم
وی خاطرنشان کرد: «شهرستان انزلی دارای ۸۶ موقوفه و ۳۵۷ رقبه است که از این تعداد، ۳۵ موقوفه مربوط به مساجد است. امیدواریم با همکاری رسانهها و دستگاههای اجرایی، شاهد رشد و شکوفایی هرچه بیشتر این سنت حسنه در شهرستان باشیم.»
رییس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان بندرانزلی در ادامه با اشاره به اجرای طرح های حمایتی از اقشار کم برخوردار، اظهار کرد: سال گذشته ۲۰۰ بسته تحصیلی میان اقشار کم برخوردار توزیع شد و امسال نیز حدود ۳۰۰ بسته معیشتی و مهر تحصیلی در میان خانواده های کم برخوردار و نیازمند توزیع می شود.
نیکخواه در پایان با تأکید بر اینکه «ما امانتدار موقوفات مردم هستیم»، گفت: «مهمترین وظیفه ما، اجرای دقیق نیات واقفین، صیانت از موقوفات و استفاده صحیح از ظرفیتها برای خدمت به مردم است. اگر رسانهها در این مسیر یاریمان کنند، میتوانیم گامهای مؤثری در جهت ترویج فرهنگ وقف، افزایش اعتماد عمومی و حل مشکلات اجتماعی برداریم.»