سفری در تاریخ کاسپین؛ «خاکستر و دریا» اکران شد
روایتی تازه از پیوند گیلان و روسیه
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی ناظرخبر، سالن دکتر رحمدل پژوهشکده گیلان‌شناسی دانشگاه گیلان عصر پنجشنبه صحنه‌ای متفاوت از همیشگی خود را تجربه کرد؛ صحنه‌ای که در آن تاریخ، فرهنگ و دیپلماسی در قاب تصویر به هم گره خوردند و جمعی از محققان، اندیشمندان، هنرمندان و فعالان فرهنگی گیلان را گرد هم آوردند. در این مراسم، هادی حق‌شناس استاندار گیلان، هادی تیزهوش تابان رییس اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه، سرگئی آزاروف سرکنسول فدراسیون روسیه در رشت، استادان دانشگاه و پژوهشگران حضور داشتند و اکران این اثر با استقبال تماشاگران همراه شد.
مستند «خاکستر و دریا» با تمرکز بر پیشینه کشتیرانی و کرانه‌نوردی از دوران صفویه تا امروز، می‌کوشد بخشی از تاریخ ارتباطات دو سوی کاسپین را بازخوانی کند و تصویری از پیوندهایی ارائه دهد که در گذر زمان شکل گرفته‌اند. این اثر در چارچوب رویکردی مبتنی بر دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای ساخته شده است؛ رویکردی که تاریخ و فرهنگ را بستری برای گسترش گفت‌وگو میان ملت‌ها می‌داند و با تکیه بر ظرفیت تفاهم‌های نمادینی همچون خواهرخواندگی رشت و آستراخان، بر اهمیت شناخت ریشه‌های مشترک و تقویت ارتباط میان پژوهشگران دو کشور تأکید می‌کند.
انگیزه‌ای پژوهشی در قابی هنری
نادر معصومی، تهیه‌کننده و کارگردان مستند، پس از نمایش فیلم با اشاره به تأثیر هنر عکاسی، موسیقی و ادبیات روسیه بر جهان، به‌ویژه در عرصه سینما از زمان پیدایش این هنر، درباره انگیزه تولید «خاکستر و دریا» توضیح داد. به گفته معصومی، هدف از ساخت این مستند پژوهش‌محور، آشنایی بیشتر مردم گیلان و آستراخان با پیشینه مراودات تاریخی و فرهنگی میان این دو منطقه ساحلی کاسپین است.
این اثر با پرداختن به موضوعی که به گفته کارگردان، پیش از این در قالب اثری با چنین مضمون و محتوایی به مرحله تولید و نمایش نرسیده بود، تلاش می‌کند تاریخ مشترک دو منطقه را به بستری برای شناخت بیشتر دو ملت تبدیل کند.
«دریای مهر» پیش از اکران در رشت، در شهر آستراخان روسیه نیز با حضور عوامل تولید به نمایش درآمده و با بازخورد مطلوبی همراه شده بود؛ تجربه‌ای که زمینه عرضه این روایت تاریخی و فرهنگی به مخاطبان روس را فراهم کرد. پژوهشکده گیلان‌شناسی دانشگاه گیلان، استانداری گیلان، اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه و کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران نیز در تولید این اثر همکاری داشته‌اند.
مستندسازی؛ حراست از حافظه مشترک منطقه
هادی حق‌شناس، استاندار گیلان، در این مراسم مستندسازی پیوندهای تاریخی ملت‌های حاشیه دریای کاسپین را اقدامی ارزشمند برای حفظ حافظه مشترک منطقه دانست و اظهار کرد: «نقد علمی و دقیق آثار فرهنگی و تاریخی، به معنای نادیده گرفتن ارزش آن‌ها نیست، بلکه می‌تواند به غنای بیشتر، افزایش دقت روایت و ماندگاری این آثار برای نسل‌های آینده کمک کند.»
وی با بیان اینکه گیلان و آستراخان از گذشته دارای روابط گسترده فرهنگی و تجاری بوده‌اند، افزود: «ارتباط بندر انزلی، بندر کیاشهر، آستراخان و دیگر بنادر حاشیه دریای کاسپین، بخشی از تاریخ مشترک ملت‌های این منطقه است که باید بیش از گذشته مورد توجه پژوهشگران، هنرمندان و مستندسازان قرار گیرد.»
از تاریخ مشترک تا فرصت‌های تازه اقتصادی
نماینده عالی دولت در گیلان با تأکید بر اینکه بازخوانی تاریخ باید به شناخت بهتر ظرفیت‌های امروز منجر شود، گفت: «پیشینه مبادلات دریایی و مسیرهای انتقال کالا در حوزه کاسپین نشان می‌دهد این پهنه آبی از دیرباز نقشی مهم در پیوند اقتصادی ملت‌های منطقه داشته و امروز نیز می‌تواند پیشران اقتصاد گیلان باشد.»
حق‌شناس با اشاره به ضرورت بازنگری در برخی نگاه‌های کلیشه‌ای نسبت به روسیه و کشورهای حاشیه کاسپین بیان کرد: «تحولات سیاسی سده گذشته و شکل‌گیری اتحاد جماهیر شوروی موجب شد در مقاطعی از ظرفیت‌های ارتباطی و اقتصادی این منطقه غفلت شود؛ در حالی که دریای کاسپین همچنان بستری راهبردی برای توسعه حمل‌ونقل، تجارت و همکاری‌های منطقه‌ای است.»
وی شناخت ظرفیت شبکه دریایی و رودخانه‌ای روسیه، به‌ویژه رودخانه ولگا و ارتباط آن با آبراه‌های مهم منطقه را برای برنامه‌ریزی اقتصادی ضروری دانست و افزود: «تبادل اطلاعات دقیق درباره واقعیت‌های جغرافیایی و اقتصادی، زمینه اصلاح برداشت‌های نادرست و توسعه همکاری‌های پایدار را فراهم می‌کند.»
بنادر گیلان؛ حلقه اتصال بازارهای ایران و روسیه
استاندار گیلان نزدیکی جغرافیایی این استان به بازارهای حاشیه کاسپین را مزیتی راهبردی دانست و تصریح کرد: «این موقعیت می‌تواند زمینه توسعه صادرات، تأمین اقتصادی‌تر کالاهای مورد نیاز کشور و کاهش هزینه‌های مبادله را فراهم کند؛ مشروط بر آنکه زیرساخت‌های بندری و حمل‌ونقل تقویت و مسیرهای تجاری فعال‌تر شوند.»
حق‌شناس خاطرنشان کرد: «ظرفیت کشورهای همسایه برای تأمین کالاهایی همچون غلات، محصولات کشاورزی، گوشت و مواد اولیه صنعتی باید به‌صورت کارشناسی بررسی شود تا در کنار تأمین بخشی از نیازهای کشور، تجارت پایدار و متوازن با منطقه نیز گسترش یابد.»
وی با تأکید بر نقش راهبردی بنادر گیلان در این مسیر گفت: «افزایش رفت‌وآمد کشتی‌های تجاری و استفاده هدفمند از ظرفیت بنادر استان، می‌تواند نقش گیلان را در اتصال بازارهای ایران و روسیه و توسعه مبادلات با کشورهای حاشیه کاسپین تقویت کند.»
تأکید سرکنسول روسیه بر اهمیت روابط با گیلان
سرگئی آزاروف، سرکنسول روسیه در رشت نیز در این مراسم با تأکید بر اهمیت روابط جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه، از مسئولان و دست‌اندرکاران برگزاری این نشست قدردانی کرد. وی با اشاره به جایگاه گیلان در گسترش تعاملات دو کشور، نقش این استان را در توسعه روابط با روسیه مهم دانست و از مسئولان دانشگاه گیلان، پژوهشکده گیلان‌شناسی، عوامل تولید مستند و دیگر برگزارکنندگان این برنامه تشکر کرد.
سرکنسول روسیه در رشت با تأکید دوباره بر اهمیت شناخت ظرفیت‌های این کشور و توسعه ارتباطات دوجانبه گفت: «روسیه بسیار بسیار مهم است.» آزاروف در پایان سخنان خود نیز از حضور میهمانان و تلاش مجموعه برگزارکنندگان برای معرفی پیشینه روابط گیلان و آستراخان و تقویت پیوندهای فرهنگی دو منطقه قدردانی کرد.
خاکستر و دریا روایتی از پیشینه ارتباطات گیلان و آستراخان در گذر تاریخ است
مستند «خاکستر و دریا» به کارگردانی نادر معصومی، روایتی از پیشینه ارتباطات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی استان گیلان و استان آستراخان روسیه در گذر تاریخ است؛ اثری که می‌توان آن را گامی در مسیر تبدیل تاریخ مشترک به سرمایه‌ای برای همکاری‌های آینده دانست. اکران این مستند در رشت، در فضایی که حضور هم‌زمان مقامات استانی، دیپلمات‌ها و پژوهشگران دو کشور را در خود داشت، نشانه‌ای از اراده‌ای است که می‌کوشد از دل خاکستر تاریخ، دریایی از فرصت‌های تازه برای پیوند ملت‌های کاسپین بجوید.