حفظ جان و مال مردم و زیرساختهای کشور برای مخالفان مذاکره مهم نیست!
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی ناظرخبر، روزنامه اطلاعات در یادداشتی تحلیلی به این پرسش پاسخ داد که چرا برخی اصل مذاکره با آمریکا و کشورهای دیگر را باطل و خطرناک میدانند. نویسنده با بررسی ابعاد اخلاقی، حقوقی، منطقی، تاریخی و سیاسی نشان میدهد مذاکره نه تنها مذموم نیست، بلکه ابزاری ضروری برای مدیریت بحرانها و حفظ منافع ملی است.
تمام تعاریف درباره مذاکره را که مرور کنید، در نهایت به همین دو سه جمله کلیدی میرسید: مذاکره به افراد کمک میکند اختلافها را بدون درگیری و با گفتوگو حل کنند؛ یا اینکه مذاکره هنر باز کردن قفلهاست؛ یا گفتوگو برای خروج از بحرانهاست.
با این مقدمه، این سؤال به ذهن متبادر میشود که چرا عدهای در کشور اساساً با اصل مذاکره با کشورهای دیگر، از جمله آمریکا، مخالف هستند و آن را باطل و خطرناک میدانند؟ واقعیت این است که مذاکره در بطن زندگی روزمره انسان، از هنگامی که فهمید با دیگر جانداران طبیعت تفاوتهایی دارد، حضور مستمر و دائمی داشته و دارد و بدون آن زندگی بشر قفل میشود.
مذاکره اساساً تعاریف، ویژگیها و قواعدی دارد که عمدتاً ناظر بر بحثهای تکنیکی، تاکتیکی و فنی است و همه ابعاد آن نیز اعتباری است.
از منظر اخلاقی و عرفی
از منظر اخلاقی و عرفی، مذاکره ماهیتاً امری مذموم، باطل یا واجد برچسبزدن، آن هم با استفاده از واژههایی مانند خیانت و غیره نیست.
حتی در شرایط نابرابر و عدم توازن دو طرف منازعه نیز اصل مذاکره صرفاً بهعنوان یک شیوه، روش و ابزار برای بهترین کسب نتیجه تعریف میشود.
بهعلاوه، افراد، سازمانها، نهادها و دولتها با فرض اینکه مذاکره را بهترین روش برای حفظ منافع و یا در سطوح بالاتر برای حفظ جان شهروندان، تأمین عدالت یا جلوگیری از خسارت به زیرساختها به کار میگیرند، حائز توجیه اخلاقی لازم نیز هستند.
از منظر حقوقی
از منظر حقوقی، مذاکره تا زمانی که به امضای قرارداد، توافقنامه و حتی تفاهمنامه (که این آخری اساساً خودش هم الزامآور نیست) منتج نشود، هیچ الزام حقوقی برای طرفها ایجاد نمیکند.
تفاهمها، توافقات و قراردادها همگی نتیجه مذاکرات هستند و در مقابل، بدون مذاکره هیچگاه توافق و قراردادی محقق نمیشود.
از جنبه منطقی
از جنبه منطقی، در این بخش پای عنصر زور و قدرت نیز به میان کشیده میشود. به هر حال شرایط، مقتضیات و توانمندیهای طرفین منازعه در حال مذاکره، نقش تعیینکننده خواهد داشت و این امری طبیعی است. بهطور مثال دو فروشنده خودرو را تصور کنید که یکی برای فروش عجله دارد و دیگری عجله ندارد؛ بنابراین قدرت چانهزنی فروشنده اولی بهطور طبیعی پایین میآید و میبایست در برابر خریداران احتمالی نرمش بیشتری نشان دهد. یا اینکه طرف قویتر ممکن است در صورت احساس غبن، بزند زیر معامله؛ همانطور که بخش مهمی از دعاوی در دادگاهها و محاکم مربوط به معاملات ملکی بر همین مبناست.
با این همه اما حتی اگر طرف مقابل قویتر باشد، مذاکره همچنان میتواند ابزاری برای کاهش خسارت تلقی شود و نفعش از درگیری بیشتر خواهد بود؛ بهطوری که میتوان با مدیریت زمان، ارتقای سطح اطلاعات و بهرهگیری از فرصتها، قدرت چانهزنی را بالا برد. به هر حال، در دو سوی یک منازعه و مذاکره، هر کدام تلاش میکند از تمام برگههایی که در اختیار دارد، به نفع خود استفاده کند.
از منظر تاریخی
از منظر تاریخی، اینکه یک طرف بزند زیر میز نتیجه مذاکره، چیز تازهای نیست و امری متداول در تاریخ منازعات میان کشورها بوده است. مگر صدام حسین سال ۱۳۵۹ در مقابل دوربینها قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر را پاره نکرد؟ در تاریخ همواره یکی از دلایل جنگها همین بوده است؛ اما آیا به دلیل اینکه قدرتهای زورمند متعهد به امضای خود نبوده و معاهدات را نقض کردهاند، دولتهای تاریخی و معاصر، مذاکره را کنار گذاشتهاند فقط به این دلیل که نقض میشود؟
اصلاً آیا تاکنون بهخاطر این همه نقض توافق در معاملات روزانه، معاملات در آژانسهای مسکن و خودرو و غیره متوقف شده است؟
از منظر سیاسی
از منظر سیاسی، برخیها در استدلال و اثبات نفی یا باطل بودن مذاکره، به حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در حین مذاکرات استناد میکنند؛ حال آنکه در این فقره، بیشترین بهره سیاسی به ایران تعلق گرفت و بسیاری دولتها و رسانهها و شخصیتهای معروف جهانی این اقدام دشمن علیه ایران را نکوهش کردند و یا اگر هم محکوم نکردند، آن را قابل قبول ندانستند. از این منظر اگر در شرایط و یا حین مذاکره نبودیم، دستگاه تبلیغاتی آمریکا و اسرائیل قدرت مانور بیشتری داشت.
از طرفی استدلال مخالفان مذاکره در این فقره قابل پذیرش نیست و قابل تأمل است، چرا که طرح چنین بحثی قدرت و آمادگی نیروهای مسلح کشور را زیر سؤال میبرد.
مگر مذاکره باید سازمان دفاعی و نظامی کشور را تعطیل کند؟ ضمن اینکه حسن همزمانی حمله دشمن حین مذاکره این بود که تیمهای دیپلماسی و استراتژی (نظامیان) ما در تمام ماههای گذشته از این حرکت دشمن بیشترین استفاده تبلیغاتی و رسانهای را کردند.
در واقع باید به این سؤال جواب داد که عهدشکنی آمریکا و اسرائیل در حمله به ایران، آن هم در جریان مذاکرات، به نفع ما بود یا به نفع آمریکا؟ اصلاً این استدلال مغایر و مخالف اقتدار و ابهت نیروهای مسلح ماست که بگوییم بهخاطر مذاکره ضربه خوردیم.
ترس از باخت در مذاکره
برخی، مخالفتها را ناشی از ترس از باخت در مذاکره میدانند؛ ترس از اینکه مبادا در طول مذاکره به دلیل ضعف مذاکرهکنندگان یا خیانت تیم مذاکرهکننده، در نهایت بازنده از پشت میز مذاکره خارج شویم.
در اینجا یک سؤال مطرح است: آیا در جنگها ضعف احتمالی فرماندهان یا خیانت خودی وجود ندارد؟ در حقیقت این استدلال میتواند معکوس هم بروز کند.
بنابراین، طرفین مذاکره سعی میکنند همانند جنگها بهترین و زبدهترین دیپلماتها و سیاستمدارانشان را به کار گیرند. بنابراین، علت این مخالفت سنگین با مذاکره قابل فهم نیست؛ به نظر، ادراک آنها که میگویند بجنگیم قابل فهمتر است.
حداقل مشخص است که هدفی را دنبال میکنند و میدانند چه میخواهند. چیزی در پسزمینه ذهن دارند؛ حال خوب یا بد، شدنی یا نشدنی، شکست خسارتبار یا پیروزی؛ هر چه هست هدف و منظورشان مفهوم و قابل بحث است، اما ادراک مخالفان مذاکره قابل فهم نیست.