برنج ایرانی زیر فشار واردات؛ هشدار درباره آسیب به تولید داخلی
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی ناظرخبر، برنج، همانند گندم، محصولی راهبردی و از مهمترین محصولات کشاورزی کشور است که نقشی اساسی در اقتصاد، اشتغال، امنیت غذایی و فرهنگ ایران ایفا میکند. این محصول یکی از اصلیترین اقلام سبد غذایی خانوارهای ایرانی به شمار میرود. در حال حاضر، سطح زیر کشت برنج در کشور بین ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار هکتار در نوسان است که عمدتاً در استانهای گیلان، مازندران، گلستان و حدود ۱۴ استان دیگر قرار دارد.
برنجکاری یکی از مهمترین فعالیتهای کشاورزی در استانهای شمالی کشور محسوب میشود. با توجه به سختی و مشقت فراوان مراحل کاشت، داشت و برداشت، حدود ۱۰۰ هزار خانوار بهطور مستقیم در تولید برنج فعالیت دارند و معیشت خود را از این طریق تأمین میکنند.
لغو ممنوعیت ترخیص برنج؛ تصمیمی همزمان با فصل برداشت
در آستانه برداشت محصول و ورود برنج تازه به بازار، شورای قیمتگذاری و اتخاذ سیاستهای حمایتی محصولات اساسی کشاورزی با تصویب لغو ممنوعیت ترخیص برنج در فصل برداشت اعلام کرد که محدودیت ترخیص این محصول از اول مرداد تا پایان آبانماه سال جاری اجرا نخواهد شد. این مصوبه که در تاریخ ۲۰ تیرماه به تصویب شورا رسید، توسط وزیر جهاد کشاورزی، بهعنوان رئیس شورا، ابلاغ شد. این در حالی است که بر اساس مصوبه پیشین، با هدف حمایت از شالیکاران، هرگونه ترخیص برنج در بازه زمانی اول مرداد تا پایان آبانماه ممنوع اعلام شده بود.
نگرانی شالیکاران از کاهش قیمت برنج داخلی
از آنجا که اقتصاد استانهای گیلان، مازندران و تا حدودی گلستان بر تولید برنج استوار است و بسیاری از کشاورزان تنها از محل کشت این محصول امرار معاش میکنند، ابلاغ این مصوبه نگرانیهای جدی را در میان شالیکاران ایجاد کرده است. طبق آمار، متوسط سطح زیر کشت هر کشاورز حدود ۰٫۷ هکتار است و درآمد سالانه بسیاری از خانوارهای روستایی تنها از محل برداشت همین میزان زمین تأمین میشود. از اینرو، لغو ممنوعیت ترخیص برنج در فصل برداشت، بهطور قطع بر قیمت برنج داخلی تأثیر گذاشته و میتواند درآمد کشاورزان را با کاهش قابلتوجهی مواجه کند.
افزایش هزینههای تولید و انتقاد از سیاست دولت
این در حالی است که کشاورزان در سال جاری بیشترین هزینهها را بابت دستمزد کارگران، آمادهسازی شالیزار، نهادههای کشاورزی از جمله انواع کود و سموم شیمیایی و سایر هزینههای تولید متحمل شدهاند. نکته قابل تأمل آن است که همین نهادهها توسط خود دولت، با افزایش قابلتوجه و چندبرابری قیمت نسبت به سال گذشته، به کشاورزان فروخته شده است و همین دولت، به جای حمایت از کشاورز، تصمیم به لغو ممنوعیت ترخیص برنج در فصل برداشت، به بهانه جلوگیری از «نوسان قیمت»، اتخاذ میکند؛ موضوعی که از نگاه بسیاری از کارشناسان و تولیدکنندگان، توجیهی واهی، شعاری، غیرکارشناسی و مغایر با سیاست حمایت از تولید داخلی محسوب میشود.
اینکه چرا همیشه زور دولت به شالیکار داخلی میرسد، جای سؤال است. مگر در محصولات دیگر کشور با «نوسان قیمت» مواجه نیستیم؟ پس چرا برای جلوگیری از نوسان قیمت دیگر محصولاتی که هر روز شاهد افزایش قیمت آنها هستیم، اقدامی صورت نمیگیرد؟
روایت استاندار گیلان از چرخه واردات و فروش برنج
به قول استاندار گیلان، افرادی هستند که دارند همه ما را سرِ کار میگذارند.
به گفته هادی حقشناس، دقیقاً زمانی مصوبه قبلی لغو میشود و زمانی مصوبه جدید ابلاغ میشود که فصل برداشت برنج است؛ یعنی دقیقاً همزمان با توزیع برنجهای داخلی، برنجهای خارجی وارد بازار میشود و به تعبیری «میخورد توی سر برنج داخلی». سپس، وقتی کشاورز برنجهای خود را با قیمت پایین فروخت، دوباره واردات برنج خارجی ممنوع میشود و در ادامه، قیمت برنج ایرانی افزایش مییابد.
روندی که سود اصلی آن نصیب واسطهها و دلالان میشود و لذا آدم احساس میکند که یک نفر دارد این روند را تنظیم میکند و همه ما را سرِ کار گذاشته است.
افزایش هزینه تولید؛ ضرورت قیمتگذاری واقعی
از سوی دیگر، آزادسازی نرخ ارز و افزایش قیمت نهادهها و تجهیزات کشاورزی، هزینه تولید برنج را به میزان قابلتوجهی افزایش داده است. بنابراین، ضروری است تمامی هزینههای واقعی تولید در تعیین قیمت نهایی برنج مورد توجه قرار گیرد.
سال گذشته، برنجهای کیفی استان در فصل برداشت با قیمت هر کیلوگرم ۱۹۰ تا ۲۸۰ هزار تومان معامله میشد، اما چند ماه بعد و در اواخر سال، قیمت آن به ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان رسید؛ افزایشی که عمده سود آن نصیب دلالان و واسطهها شد، نه تولیدکنندگان.
انتظار شالیکاران از سیاستگذاران
امروز شالیکاران انتظار دارند با توجه به شرایط دشوار اقتصادی، تورم فزاینده و افزایش چشمگیر هزینههای تولید، قیمت برنج متناسب با واقعیتهای اقتصادی تعیین شود؛ چراکه همین کشاورزان برای تأمین نیازهای اولیه زندگی، از جمله گوشت، مرغ، لبنیات، روغن نباتی، میوه و سایر اقلام ضروری، ناگزیر به پرداخت هزینههای سنگین هستند.
حمایت از برنج داخلی؛ حمایت از امنیت غذایی کشور
در پایان باید تأکید کرد که حمایت از برنج داخلی، حمایت از تولید ملی، اشتغال روستایی، امنیت غذایی کشور و معیشت هزاران خانوار کشاورز است. از اینرو، انتظار میرود دستگاههای مسئول با اتخاذ سیاستهای هماهنگ، کارشناسیشده و زمانبندی مناسب، حمایت مؤثرتری از تولیدکنندگان داخلی به عمل آورند.